Pelitanusantara.com Dalem Mangkuyudan adalah kediaman Raden Tumenggung Mangkuyuda.
Raden Tumenggung Mangkuyuda kelak diangkat oleh Susuhunan Pakubuwana III sebagai Pepatih Lebet Kraton Surakarta dengan nama gelar Raden Adipati Sindureja.
Raden Adipati Sindureja menjadi Patih Kraton Surakarta hanya dua tahun.

Meski hanya dua tahun tetapi beliau turut berjasa besar mendukung lahirnya trah Mangkunegaran.
Berdasar perintah Susuhunan Pakubuwana III, Raden Adipati Sindureja meminta Pangeran Suryakusuma ( RM Said ) untuk kondur ( pulang ) ke Kraton Surakarta, saat itu Pangeran Suryakusuma berjuang diluar kraton hampir 16 tahun.
Raden Adipati Sindureja dengan ikhlas meminta Pangeran Suryakusuma jika berkenan kondur ke Surakarta, beliau meminta untuk bertempat tinggal di Dalem Mangkuyudan. Setelah Pangeran Adipati Mangkunagara I tinggal di Dalem Mangkuyuda, tidak lama kemudian Raden Adipati Sindureja mengundurkan diri menjadi Patih dan kondur ke Jumo Temanggung.

Pangeran Adipati Mangkunagara I dan keluarga memasuki Dalem Mangkuyudan pada hari kamis malêm Jum’at Pon tanggal kaping 5 wulan Jumadilakir taun Jimakir, windu Adi, sinêngkalan panêmbahing dipăngga angoyak jagad = 1682.
Di Dalem Mangkuyudan, KGPAA Mangkunagara I bertempat tinggal dan menjalankan roda pemerintahan Kadipaten Mangkunegaran hingga beliau wafat.
Dalem Mangkuyudan terletak di sebelah barat Pasar Legi.

Tepatnya disebelah utara Kali Pepe.
Bangunan Dalem Mangkuyudan terdiri dari : Pendapa Ageng, Paringgitan, Dalem Ageng, Krobongan, Gandhok, Senthong dan Dalem wingking untuk kamar para putra dan para garwa.
Disamping timur Pendapa Ageng dibangun Masjid Kauman Mangkunegaran berikut tempat tinggal Pengulu dan para pengurus masjid.

Kelak pada masa KGPAA Mangkunagara II, Bangunan Masjid dipindahkan ke barat Puro Mangkunegaran dan dinamakan Masjid Al Wustho.
Ketika KGPAA Mangkunagara II pindah ke Dalem yang baru yang dinamakan Puro Mangkunegaran, Bangunan Dalem Mangkuyudan dibagi menjadi dua bagian :
- Pendapa Ageng dan Dalem Ageng dibongkar diberikan kepada KPH Suryamijaya II dan dinamakan Dalem Suryamijayan II, letaknya di barat Puro Mangkunegaran ( barat Rumah Sakit PKU ). Setelah KPH Suryamijaya II wafat, diwariskan kepada RM Arya Jaya Atmaja, dari RM Arya Jaya Atmaja diwariskan kepada Raden Wignyaningsih, dari R Wignyaningsih diberikan kepada Raden Ngabehi Jaya Pralebda, dari R Ng Jaya Pralebda diberikan kepada Mas Prawiradiwirya, selanjutnya diberikan kepada Haji Ngabdul Kanan.
- Paringgitan dan Dalem Wingking digunakan menjadi kediaman Patih Mangkunegaran, Mas Ngabehi Wignyawijaya. Setelah Mas Ngabehi Wignyawijaya wafat, diwariskan kepada Mas Arya Surya Hudara, setelah Mas Arya Surya Hudara wafat th 1896 , Tanahnya dijual, Kayu Paringgitan dan Dalem Ageng dibongkar dan dijual dalam wujud balungan.
Beberapa tahun kemudian diatas tanah eks Dalem Mangkuyudan dibangun bangunan yang baru.
Sekarang menjadi kediaman keluarga Mas Mintorogo.
Mênggah dalêm Mangkuyudan, punika dumunung wontên ing kampung Kêthelan, salèr kilèn masjid ing Mangkunagaran.
Nalika kangjêng gusti ingkang kaping II, yasa dalêm ingkang lajêng kagêm pura ngantos dumugi ing sapunika, dalêm Mangkuyudan wau kaparingaken dhumatêng punggawa sêpuh ingkang minăngka pepatih Mas Ngabèi Wignyawijaya, anggènipun maringakên wau sarêng kangjêng gusti sampun jêngkar dhatêng pura yasa enggal.
Anyarêngi kalayan adêgipun sakaguru ing dalêm agêng (pura Mangkunagaran), dalêm Mangkuyudan wau ugi kabangun, mawi tinêngêran sangkala mêmêt adhapur gambar manggèn sêkaraning têbêng ingkang wontên sanginggil kori krobongan, gambar wau warni rêmbulan dipun tumpaki tiyang têtiga, ingkang uruting ukaranipun : wong têlu nunggang rêmbulan = 1731 = 1804.Dalêm Mangkuyudan punika kapisah dados kêkalih, inggih punika: dalêm wingking dalah paringgitanipun, kaparingakên Mas Ngabèi Wignyawijaya kasbut ing ngajêng wau, dene griyanipun pandhapi agêng kaparingakên Kangjêng Pangeran Arya Suryamijaya kaping kalih, ingkang sapunika dumunung kilèn griya papriksaning tiyang sakit, sakilèn Mangkunagaran.
Griya agêng dalah sapringgitanipun, lajêng lumunta dhatêng Radèn [Radè…]
— 140 —
[…n] Mas Arya Suryaudara, sasedanipun Radèn Mas Suryaudara, kintên salêbêtipun ing taun 1896, lajêng kasade wujud balungan kapisah-pisah (dipun racik) dene griya pandhapi ingkang dados dalêm Suryawijayan, lajêng lumunta dhatêng Radèn Mas Arya Jayaatmaja, sangking Radèn Mas Jayaatmaja lumunta dhatêng Radèn Wignyaningsih, sangking Radèn Wignyaningsih lumunta dhatêng Radèn Ngabèi Jayapralêbda, sangking Radèn Ngabèi Jayapralêbda lumunta dhatêng Mas Prawiradiwirya, saha sangking Mas Prawiradiwirya lumunta dhatêng Kaji Ngabdul Kanan, lêstantun ngantos dumugi ing sapunika[12] mênggah dalêm patilasan Mangkuyudan kêkalih wau, ing ngajêng sami kasuwur wingit tuwin agênging wilalatipun. (Serat Nayakatama hal 139-140 Padmosusastra)
Sumber Petikan dari Serat Padmasusastra diceritakan kembali oleh KRT Koes Sajid Jayaningrat
